رابطه طلا و بیت کوین چیست؟ بررسی همبستگی BTC با طلای جهانی
رابطه طلا و بیت کوین در سه سال گذشته ثابت نبوده است. محاسبه بازده‌های روزهای مشترک نشان می‌دهد ضریب همبستگی آن‌ها در ۳۰ روز منتهی به ۲۳ اکتبر ۲۰۲۶ حدود ۰٫۵۱ بوده، اما در بازه سه‌ساله به ۰٫۱۴ رسیده است. پس اگر امروز هر دو بالا بروند، نمی‌توان از آن نتیجه گرفت فردا هم‌جهت خواهند بود. برای مقایسه با بازار ایران، قیمت طلای آب شده هر گرم را جدا از قیمت دلاری اونس ببینید؛ نرخ ارز و شرایط داخلی بر مبلغ خرید شما اثر دارند.
این مقاله به جای حدس زدن از روی دو نمودار، تغییرات قیمت دلاری BTC و طلا را در تاریخ‌های یکسان محاسبه می‌کند. جدول زیر نتیجه را سریع نشان می‌دهد؛ پس از آن سراغ دوره‌های تاریخی، محدودیت داده‌ها و معنای نتیجه برای خریدار ایرانی می‌رویم.
آیا قیمت طلا و بیت‌کوین با هم حرکت می‌کنند؟
در برخی دوره‌ها بله، اما همراهی آن‌ها پایدار نبوده است. همبستگی مثبت به این معناست که بازده دو دارایی در نمونه انتخاب‌شده بیشتر هم‌جهت تغییر کرده‌اند. مقدار نزدیک صفر نشان می‌دهد همراهی خطی چشمگیری در آن نمونه دیده نمی‌شود؛ به معنی مستقل بودن کامل بازارها نیست. مهم‌تر اینکه همبستگی درباره جهت حرکت بعدی یا مقدار سود چیزی نمی‌گوید.
در نگاه اول ممکن است هر دو نمودار در چند سال صعودی به نظر برسند. این تصویر پاسخ سؤال همبستگی نیست: دو قیمت می‌توانند در بلندمدت رشد کنند، اما در روزهای بسیاری خلاف جهت یکدیگر حرکت کنند. برای همین به جای سطح قیمت، بازده‌های بین دو تاریخ مشترک را کنار هم گذاشته‌ایم.
همبستگی طلا و بیت‌کوین در دوره‌های مختلف چقدر بوده است؟
رابطه طلا و بیت کوین در ماه‌های اخیر، بر اساس بازده روزانه، قوی‌تر از آن چیزی بوده که ضریب سه‌ساله نشان می‌دهد. در محاسبه اصلی، طلا قیمت پایانی دلاری هر اونس از GoldPrice.com و بیت‌کوین قیمت پایانی دلاری BTC/USD از Yahoo Finance است. آخرین تاریخ مشترک ۲۳ اکتبر ۲۰۲۶ است. ضریب پیرسون روی بازده‌های لگاریتمی محاسبه شده، نه روی خود قیمت‌ها.
| بازه تا ۲۳ اکتبر ۲۰۲۶ | تاریخ پایان نخستین بازده تا آخرین بازده | مشاهدات مشترک | ضریب همبستگی | برداشت ساده |
|---|---|---|---|---|
| ۳۰ روز تقویمی | ۲۴ سپتامبر تا ۲۳ اکتبر | ۲۲ | ۰٫۵۱۲ | مثبت و متوسط؛ نمونه کوتاه |
| ۹۰ روز تقویمی | ۲۸ ژوئیه تا ۲۳ اکتبر | ۶۴ | ۰٫۵۰۱ | مثبت و متوسط |
| یک سال | ۲۴ اکتبر ۲۰۲۵ تا ۲۳ اکتبر ۲۰۲۶ | ۲۵۱ | ۰٫۲۹۰ | مثبت ولی ضعیف‌تر |
| سه سال | ۲۷ اکتبر ۲۰۲۳ تا ۲۳ اکتبر ۲۰۲۶ | ۷۵۱ | ۰٫۱۴۲ | رابطه خطی ضعیف |
هر ردیف به بازه‌ای متفاوت پاسخ می‌دهد. عدد ۰٫۵۱۲ در ۳۰ روز اخیر به معنای آن نیست که «طلا نیمی از حرکت بیت‌کوین را توضیح می‌دهد» یا احتمال هم‌جهت شدن فردا ۵۱ درصد است. فقط می‌گوید تغییرات دو سری در ۲۲ فاصله زمانی انتخاب‌شده تا حدی همراه بوده‌اند. کوتاهی این نمونه باعث می‌شود چند روز پرنوسان اثر بزرگی بر نتیجه بگذارند.
برای کنترل حساسیت به نوع قیمت طلا، همان محاسبه را با PAXG نیز انجام دادیم. طبق توضیح ناشر PAXG، پشتوانه هر توکن یک اونس تروا طلای مشخص است. بااین‌حال قیمت معاملاتی این توکن با طلای مرجع یا XAU/USD یکی نیست. داده روزانه آن و BTC در Yahoo Finance روی مرز زمانی یکسان ثبت می‌شوند. ضرایب این جایگزین به ترتیب ۰٫۵۲۶، ۰٫۵۳۳، ۰٫۳۹۳ و ۰٫۲۱۳ بودند. جهت کلی نتیجه تغییر نمی‌کند، اما اختلاف اعداد نشان می‌دهد انتخاب منبع و تعریف «قیمت طلا» مهم است؛ PAXG می‌تواند فاصله قیمت خود از طلای مرجع را هم در بازده منعکس کند.
در نمودار، ضریب روی پنجره‌های متوالی ۹۰ مشاهده‌ای تغییر می‌کند. دو خط در بیشتر دوره‌ها هم‌پوشان‌اند، اما در ۴۱ پنجرهٔ هم‌پایان اختلافشان از ۰٫۰۱ بیشتر و بزرگ‌ترین اختلاف حدود ۰٫۰۷۹ است. پس حساسیت نمودار محلی از جدول بازه‌های ثابت بیشتر است. هیچ‌یک از دو خط سیگنال خرید یا فروش نیست.
چه زمانی طلا و بیت‌کوین هم‌جهت یا خلاف جهت حرکت کرده‌اند؟
برای اینکه دو مثال دلخواه نتیجه را تحمیل نکنند، از میان همه پنجره‌های ۹۰ مشاهده‌ای سه سال اخیر، یکی را با بیشترین و دیگری را با کمترین ضریب انتخاب کردیم. این‌ها دو سر طیف همان داده‌اند؛ نماینده همه روزهای بازار نیستند.
| دوره | ضریب بازده روزانه | تغییر کل قیمت طلا | تغییر کل قیمت BTC | برداشت |
|---|---|---|---|---|
| ۴ مه تا ۱۰ سپتامبر ۲۰۲۶ | ۰٫۵۸۶ | ۴٫۵۸٪ کاهش | ۴٫۰۸٪ کاهش | همراهی نسبتاً بیشتر؛ هر دو در کل دوره افت کرده‌اند |
| ۲۶ اکتبر ۲۰۲۳ تا ۷ مارس ۲۰۲۴ | ۰٫۱۹۰− | ۹٫۰۴٪ رشد | ۹۵٫۹۴٪ رشد | همبستگی روزانه اندکی منفی، با وجود رشد هر دو در کل دوره |
ردیف دوم نکته‌ای ظریف دارد: هر دو دارایی از ابتدا تا انتهای دوره رشد کردند، اما روزهای رشد و افت آن‌ها چنان هم‌زمان نبود که ضریب روزانه مثبت شود. بنابراین رشد هم‌زمان دو قیمت در یک بازه چندماهه را نباید با همبستگی مثبت بازده روزانه یکی گرفت. اختلاف بزرگی بازده کل BTC و طلا نیز یادآور می‌شود که ضریب همبستگی اندازه حرکت را نشان نمی‌دهد.
این جدول فقط رفتار مشاهده‌شده را گزارش می‌کند. بدون آزمون جداگانه نمی‌توان افت یا رشد هر دوره را به یک خبر، تصمیم نرخ بهره یا جریان سرمایه خاص نسبت داد. در همین دو نمونه، تغییر تعریف دوره یا نوع قیمت پایانی ممکن است عدد ضریب را جابه‌جا کند.
چرا همبستگی طلا و بیت‌کوین تغییر می‌کند؟
طلا و BTC در بخشی از فضای اقتصاد کلان مشترک‌اند: تغییر انتظار از نرخ بهره، ارزش دلار یا تمایل سرمایه‌گذاران به ریسک می‌تواند بر هر دو بازار اثر بگذارد. اما واکنش یکسانی ندارند. وقتی بازده واقعی اوراق بالا می‌رود، هزینه فرصت نگهداری طلای بدون سود دوره‌ای می‌تواند بیشتر شود؛ اثر آن بر بیت‌کوین به رفتار خریداران رمزارز و شرایط نقدینگی آن بازار نیز بستگی دارد.
رویدادهای ویژه رمزارز، از تغییر مقررات تا جریان سرمایه صندوق‌ها و مشکل یک پلتفرم معامله، می‌توانند BTC را جابه‌جا کنند، بی‌آنکه همان محرک مستقیماً بر اونس طلا وارد شود. طلا نیز از تقاضای بانک‌های مرکزی، بازار جواهر و معاملات فیزیکی اثر می‌گیرد. این تفاوت‌ها توضیحی محتمل برای نوسان ضریب‌اند، نه ادعای اینکه یک عامل مشخص، عددهای جدول بالا را ایجاد کرده است.
تقویم معامله هم اثر عملی دارد. بیت‌کوین هفت روز هفته خریدوفروش می‌شود، ولی قیمت روزانه طلای جهانی در تعطیلی بازار به‌روز نمی‌شود. جهش شنبه BTC را کنار قیمت بسته‌شده جمعه طلا گذاشتن، یک مقایسه نادرست می‌سازد. در محاسبه این مقاله، بازده BTC از آخرین تاریخ معتبر طلا تا تاریخ بعدی آن محاسبه شده تا حرکت آخر هفته BTC به اشتباه حذف نشود.
همبستگی طلا و بیت‌کوین را چگونه محاسبه می‌کنیم؟
برای هر تاریخ معتبر طلا، قیمت BTC در همان تاریخ را برداشتیم. سپس تغییر هر دارایی را نسبت به تاریخ معتبر قبلی طلا حساب کردیم و ضریب پیرسون این دو ستون بازده را به دست آوردیم. مقدار ضریب از منفی یک تا مثبت یک است: مثبت یعنی همراهی، منفی یعنی حرکت خلاف جهت و نزدیک صفر یعنی رابطه خطی ضعیف در همان نمونه. مقایسه سطح قیمت‌ها، به‌ویژه وقتی هر دو در بلندمدت روند دارند، می‌تواند همراهی ظاهری بسازد.
پیش از محاسبه، ردیف‌های آخر هفته طلا و ردیف‌های کاری با قیمت تکراری را کنار گذاشتیم؛ فایل داده، روزهای بدون معامله را نیز با آخرین نرخ نشان می‌دهد، اما علامتی ندارد که تعطیلی را از یک روز معاملاتی واقعاً بدون تغییر جدا کند. در سه سال اخیر فقط سه ردیف کاریِ تکراری وجود داشت. محاسبه دوباره با حفظ هر سه ردیف، ضریب‌های ۳۰ و ۹۰ روزه را تغییر نداد؛ ضریب یک‌ساله از ۰٫۲۹۰۲۸ به ۰٫۲۹۰۰۵ و سه‌ساله از ۰٫۱۴۱۸۳ به ۰٫۱۴۱۷۵ رسید. پس نتیجه جدول بازه‌های ثابت به این انتخاب حساس نیست، هرچند نمودار متحرک در بخشی از مسیر جابه‌جا می‌شود و ماهیت آن سه روز نامشخص می‌ماند. محدودیت دیگر این است که GoldPrice.com ساعت دقیق قیمت پایانی اخیر طلا را اعلام نکرده، در حالی که داده روزانه BTC در Yahoo بر مبنای روز UTC است. تاریخ‌ها هم‌ترازند، اما ساعت ثبت دو قیمت الزاماً یکی نیست. محاسبه PAXG با مرز زمانی مشترک، اثر این تفاوت را نیز نشان می‌دهد.
«نسبت بیت‌کوین به طلا» سؤال دیگری را پاسخ می‌دهد: با قیمت یک BTC چند اونس طلا می‌توان خرید؟ بالا رفتن این نسبت به معنی عملکرد نسبی بهتر BTC در آن مقطع است، ولی نمی‌گوید ضریب همبستگی بازده‌ها چند است. همچنین همبستگی سطح قیمت و همبستگی بازده را نباید در یک جدول بی‌نام کنار هم گذاشت.
آیا ترکیب طلا و بیت‌کوین ریسک سرمایه‌گذاری را کاهش می‌دهد؟
ضریب سه‌ساله ۰٫۱۴۲ نشان می‌دهد در این نمونه، بازده روزانه دو دارایی رابطه خطی قوی نداشته است. این ویژگی می‌تواند در بحث تنوع‌بخشی جالب باشد؛ اما برای تصمیم سبد کافی نیست. نوسان، افت‌های شدید، نقدشوندگی، هزینه معامله و اینکه دو دارایی در روزهای بحرانی چگونه رفتار می‌کنند، به اندازه ضریب اهمیت دارند. حتی دارایی‌هایی با همبستگی پایین تاریخی می‌توانند در یک شوک هم‌زمان افت کنند.
تصور کنید دو دارایی گاهی خلاف جهت می‌روند، اما یکی از آن‌ها در یک افت شدید بخش بزرگی از ارزشش را از دست می‌دهد. ضریب پایین به‌تنهایی این خطر را نشان نمی‌دهد. برای همین از این مقاله نمی‌توان درصد مشخصی برای نگهداری BTC و طلا استخراج کرد. کسی که ممکن است در چند ماه آینده به پولش نیاز داشته باشد، به ریسک نقدشوندگی و افت کوتاه‌مدت حساس‌تر است؛ هدف و توان تحمل زیان هر فرد متفاوت است.
این رابطه برای سرمایه‌گذار ایرانی چه معنایی دارد؟
جدول بالا درباره BTC/USD و قیمت دلاری طلای جهانی است، نه بازده تومانی خرید در ایران. نرخ ارز می‌تواند هر دو قیمت ریالی را هم‌زمان بالا ببرد، حتی وقتی رابطه دلاری‌شان ضعیف است. برعکس، افت قیمت دلاری یکی از دارایی‌ها ممکن است بخشی از رشد ناشی از دلار را خنثی کند. در خرید واقعی، فاصله قیمت خرید و فروش و هزینه‌های هر مسیر نیز نتیجه را تغییر می‌دهد.
نوع طلایی که می‌خرید هم اهمیت دارد. طلای فیزیکی، طلای آب‌شده، صندوق طلا و اونس جهانی شرایط نگهداری و قیمت‌گذاری یکسان ندارند. انتخاب طلای آب شده یا طلای دیجیتال به شیوه مالکیت و هزینه معامله مربوط است و هیچ‌کدام همان بیت‌کوین نیستند. اگر قصد مقایسه دارید، ابتدا واحد پول، تاریخ شروع و پایان، نوع دارایی و مبلغ قابل معامله را یکسان کنید؛ بعد به همبستگی نگاه کنید.
لقب «طلای دیجیتال» برای بیت‌کوین به محدودیت عرضه آن اشاره دارد، اما رفتار قیمت را به طلا تبدیل نمی‌کند. طبق توضیح سازوکار عرضه بیت‌کوین، سقف عرضه ۲۱ میلیون واحد است. طلا دارایی فیزیکی با بازارهای مصرفی و ذخیره‌ای متفاوت است؛ BTC دارایی شبکه‌ای با ریسک‌های نگهداری و زیرساخت معامله خود. این تفاوت‌ها از نام مشترک مهم‌ترند.
جمع‌بندی
رابطه طلا و بیت کوین در محاسبه ما از ضریب حدود ۰٫۵ در ۳۰ و ۹۰ روز اخیر به حدود ۰٫۱۴ در سه سال می‌رسد. در پنجره‌های متحرک نیز رابطه ثابت نمی‌ماند. این اعداد درباره بازده دلاری، دو منبع مشخص و دوره منتهی به ۲۳ اکتبر ۲۰۲۶ هستند. برای خریدار ایرانی، نرخ ارز و هزینه واقعی معامله یک لایه جدا به تصمیم اضافه می‌کنند. از یک ضریب تاریخی می‌توان پرسش بهتر ساخت، اما دستور خرید یا پیش‌بینی قیمت به دست نمی‌آید.
این محتوا صرفا با هدف اطلاع‌رسانی و آموزش منتشر شده و توصیه خرید، فروش یا سرمایه‌گذاری نیست. مسئولیت تصمیم‌های مالی و پیامدهای آن بر عهده کاربر است؛ پیش از تصمیم‌گیری، شرایط شخصی و ریسک‌های بازار را بررسی کنید.
سوالات متداول
آیا همبستگی مثبت یعنی قیمت طلا باعث رشد بیت‌کوین می‌شود؟
خیر. ضریب مثبت فقط همراهی بازده‌ها را در دوره انتخاب‌شده نشان می‌دهد. برای ادعای علت و معلول به بررسی جداگانه نیاز است.
چرا ضریب ۳۰ روزه با سه‌ساله فرق دارد؟
هرکدام مجموعه متفاوتی از تغییرات قیمت را در بر می‌گیرند. ۳۰ روز اخیر فقط ۲۲ بازده مشترک در محاسبه اصلی دارد و به چند روز پرنوسان حساس‌تر است.
آیا ضریب نزدیک صفر یعنی نگهداری هر دو بدون ریسک است؟
خیر. همبستگی پایین اندازه افت احتمالی، هزینه معامله و رفتار هم‌زمان دارایی‌ها در بحران را نشان نمی‌دهد.
چرا نتیجه PAXG با قیمت پایانی طلا یکسان نیست؟
این دو دارایی و منبع داده متفاوت‌اند. PAXG یک توکن با پشتوانه طلا و مرز ثبت روزانه UTC است؛ سری طلای اصلی قیمت پایانی اونس با ساعت ثبت نامشخص است.
منابع
- GoldPrice.com، داده تاریخی قیمت پایانی دلاری طلا، فایل CSV؛ آخرین مشاهده مورد استفاده: ۲۳ اکتبر ۲۰۲۶.
- Yahoo Finance، داده تاریخی روزانه BTC-USD و PAXG-USD؛ آخرین مشاهده مورد استفاده: ۲۳ اکتبر ۲۰۲۶.
- Paxos، معرفی و پشتوانه PAXG.
- Bitcoin.org، FAQ درباره عرضه بیت‌کوین.
- LBMA، توضیح روزهای انتشار قیمت مرجع طلا. سری محاسبه‌شده این مقاله قیمت مرجع LBMA نیست.
