قیمت سکه در ۱۰ سال گذشته؛ مقایسه مهر ۱۳۹۵ تا مهر ۱۴۰۵

قیمت پایانی سکه امامی از حدود ۱ میلیون و ۸۳ هزار و ۹۰۰ تومان در ۲۴ مهر ۱۳۹۵ به ۲۶۹ میلیون و ۹۲۰ هزار تومان در ۲۳ مهر ۱۴۰۵ رسید؛ یعنی در این مقایسهٔ هم‌تاریخ، نرخ اسمی سکه نزدیک به ۲۴۹ برابر شده است. مسیر این ده سال یک‌دست صعودی نبود: بین بعضی از نقاط سالانه افت هم دیده می‌شود و قیمت نهایی به قیمت جهانی طلا، نرخ ارز و حباب داخلی وابسته است. برای مقایسهٔ این بازار با شاخص دیگری از طلا، مظنه طلا آب شده را هم در نظر بگیرید.

مبنای مقایسهٔ قیمت سکه در ده سال گذشته چیست؟

برای اینکه یک دهه را با یک معیار ثابت بسنجیم، در همهٔ ردیف‌ها سکهٔ تمام بهار آزادی طرح جدید، یعنی سکهٔ امامی، را بررسی کرده‌ایم. مبنا قیمت پایانی بازار در حوالی ۲۳ مهر هر سال است؛ اگر در آن روز رکورد پایانی در آرشیو وجود نداشته، نزدیک‌ترین روز معاملاتی پیش از آن در نظر گرفته شده است. به این ترتیب، جدول ۱۳۹۵ تا ۱۴۰۵ یازده نقطهٔ زمانی و ده فاصلهٔ یک‌ساله را پوشش می‌دهد و روند قیمت سکه بهار آزادی طرح جدید را در تاریخ‌های هم‌فاصله مقایسه می‌کند.

ردیف‌های ۱۳۹۵ تا ۱۴۰۴ از دادهٔ روزانهٔ بازار برگرفته از آرشیو TGJU هستند که در مجموعهٔ داده‌های روزانهٔ قیمت سکهٔ امامی با منبع و واحد ریال منتشر شده‌اند؛ برای نقطهٔ پایانی ۲۳ مهر ۱۴۰۵ نیز نرخ پایانی همان روز در آرشیو روزانهٔ سکهٔ امامی مبناست. قیمت ریالی برای نمایش به تومان بر ۱۰ تقسیم شده است. درصد هر ردیف از تقسیم نرخ آن تاریخ بر نرخ تاریخ هم‌سنخ سال قبل، منهای یک، به دست آمده است.

این اعداد «میانگین سالانه»، کمترین یا بیشترین قیمت هر سال نیستند و برای محاسبهٔ بازده یک سرمایه‌گذار مشخص هم کافی نیستند. انتخاب نقطهٔ هم‌تاریخ کمک می‌کند تغییرات قیمت سکه طی ده سال را با فاصله‌های زمانی نزدیک‌تری مقایسه کنیم؛ اما نوسان‌های بین دو تاریخ را نشان نمی‌دهد. جدول به همین دلیل به‌جای ادعای بازده کل سال، تغییر قیمت میان دو مشاهدهٔ هم‌تاریخ را گزارش می‌کند.

جدول کامل قیمت سکه امامی از مهر ۱۳۹۵ تا مهر ۱۴۰۵

ارقام جدول به تومان برای هر قطعه‌اند. ستون «تغییر نسبت به نقطهٔ قبلی» تغییر اسمی قیمت پایانی در فاصلهٔ دو تاریخ درج‌شده را نشان می‌دهد. خط تیره برای سال ۱۳۹۵ به این معناست که آن ردیف نقطهٔ شروع مقایسه است.

دو افت در این جدول نکتهٔ مهمی دارند: نرخ مهر ۱۳۹۸ از نقطهٔ مهر ۱۳۹۷ پایین‌تر است و نرخ مهر ۱۴۰۰ از مهر ۱۳۹۹ کمتر ثبت شده است. بنابراین حتی در دوره‌ای که روند ده‌ساله در مجموع صعودی بوده، نگه‌داشتن سکه در هر بازهٔ کوتاه الزاماً با رشد قیمت همراه نبوده است.

نمودار قیمت سکه ۱۰ سال اخیر چه روندی را نشان می‌دهد؟

نمودار زیر همان یازده قیمت پایانی جدول را نمایش می‌دهد. محور عمودی لگاریتمی است؛ فاصلهٔ مساوی روی این محور به معنی نسبت مساوی است، نه افزایش ریالی یکسان. این مقیاس انتخاب شده تا رشدهای چندبرابری سال‌های پایانی نمودار را مسطح نکند و حرکت‌های سال‌های اول هم قابل مشاهده بماند.

خط نمودار به‌ویژه سه تغییر مسیر را روشن می‌کند: جهش بین نقاط ۱۳۹۶ و ۱۳۹۷، کاهش در نقطهٔ ۱۳۹۸، و افزایش دوباره در ۱۳۹۹. افت میان ۱۳۹۹ و ۱۴۰۰ نیز در مقیاس لگاریتمی دیده می‌شود. نمودار فقط نقاط پایانی را به هم وصل می‌کند؛ پس نباید آن را نمودار پیوستهٔ روزانه یا تصویر کامل نوسان‌های داخل هر سال خواند.

تغییر قیمت سکه از سال ۱۳۹۶ تا ۱۴۰۵ چه مسیری داشت؟

در ادامه، هر درصد به دو مشاهدهٔ نزدیک به ۲۳ مهر اشاره دارد؛ یعنی مثلاً رشد ۱۳۹۷ تغییر قیمت از مهر ۱۳۹۶ تا مهر ۱۳۹۷ است، نه بازده کل سال ۱۳۹۷. این تمایز جلوی مقایسهٔ نادرست یک قیمت روزانه با میانگین سالانه یا سقف قیمت را می‌گیرد.

۱۳۹۶؛ رشد محدود در نقطهٔ سالانه

قیمت پایانی از ۱٫۰۸ میلیون به ۱٫۳۱ میلیون تومان رسید و در این دو تاریخ ۲۱٫۲ درصد بالا رفت. این افزایش از جهش‌های سال‌های بعد کوچک‌تر بود. یک مشاهدهٔ اکتبر به‌تنهایی نشان نمی‌دهد قیمت طی تمام ماه‌ها آرام و یک‌طرفه بالا رفته؛ برای چنین نتیجه‌ای باید تمام داده‌های روزانهٔ آن سال را جداگانه بررسی کرد.

۱۳۹۷؛ جهش بزرگ قیمت و هم‌زمانی با شوک ارزی

در مهر ۱۳۹۷، قیمت ثبت‌شده به حدود ۴٫۵۲ میلیون تومان رسید؛ تقریباً ۳٫۴ برابر نقطهٔ مهر سال قبل. این جهش در دوره‌ای رخ داد که بازار ارز ایران با افت شدید ریال و نگرانی از بازگشت تحریم‌های آمریکا روبه‌رو بود؛ گزارش رویترز در همان مقطع از افت ریال در بازار غیررسمی پس از خروج آمریکا از توافق هسته‌ای خبر می‌داد. این هم‌زمانی برای فهم فضای بازار مفید است، اما به‌تنهایی سهم دقیق نرخ ارز، اونس جهانی یا حباب سکه را از رشد آن دوره جدا نمی‌کند.

۱۳۹۸؛ نقطهٔ مهر پایین‌تر از سال قبل

نرخ مهر ۱۳۹۸ حدود ۳٫۹۷ میلیون تومان بود؛ ۱۲٫۲ درصد پایین‌تر از نقطهٔ مهر ۱۳۹۷. این افت یادآوری می‌کند که افزایش‌های بلندمدت به معنی رشد مداوم سالانه نیست. در عمل، نتیجهٔ خرید به روز ورود و خروج وابسته است و مقایسهٔ دو تاریخ ثابت، فقط یکی از برش‌های ممکن از مسیر پرنوسان قیمت را نشان می‌دهد.

۱۳۹۹؛ بزرگ‌ترین جهش میان دو نقطهٔ هم‌تاریخ جدول

قیمت مهر ۱۳۹۹ به حدود ۱۶٫۰۹ میلیون تومان رسید؛ حدود ۳۰۵ درصد بیشتر از نقطهٔ مهر ۱۳۹۸. این بزرگ‌ترین درصد تغییر در مجموعهٔ هم‌تاریخ حاضر است. برای ارزیابی علت این جهش باید حرکت نرخ ارز، قیمت جهانی طلا و فاصلهٔ بازار سکه از ارزش طلای آن جداگانه سنجیده شود؛ یک درصد رشد به‌تنهایی توضیح علّی نیست و تمام افزایش را نمی‌توان به یک رویداد نسبت داد.

۱۴۰۰؛ عقب‌نشینی قیمت نسبت به نقطهٔ قبلی

نقطهٔ مهر ۱۴۰۰ به ۱۱٫۷۲ میلیون تومان رسید و نسبت به مهر ۱۳۹۹ حدود ۲۷٫۲ درصد کاهش داشت. این افت در دل مسیر بلندمدت دیده می‌شود و نشان می‌دهد بازهٔ نگهداری کوتاه‌تر ممکن است نتیجه‌ای متفاوت از نگاه ده‌ساله بدهد. هنگام مقایسهٔ این سال با نمودار اونس یا دلار، تاریخ و نوع نرخ باید دقیقاً یکسان باشد؛ تفاوت روزهای ثبت می‌تواند برداشت را عوض کند.

۱۴۰۱؛ رشد دوباره، اما با فاصله از جهش ۱۳۹۹

قیمت پایانی نزدیک به ۲۳ مهر ۱۴۰۱ حدود ۱۵٫۰۵ میلیون تومان بود؛ نسبت به نقطهٔ مهر ۱۴۰۰ افزایش ۲۸٫۴ درصدی داشت. این تغییر مثبت، بخشی از افت مشاهده‌شده در نقطهٔ قبلی را جبران کرد، اما هنوز از قیمت مهر ۱۳۹۹ پایین‌تر بود. پس رشد یک‌ساله و جبران کامل افت قبلی دو مفهوم جدا هستند.

۱۴۰۲؛ افزایش نزدیک به ۸۹ درصدی

در مهر ۱۴۰۲ قیمت سکه به حدود ۲۸٫۳۹ میلیون تومان رسید. رشد ۸۸٫۷ درصدی نسبت به مهر سال قبل، سرعت بیشتری از فاصلهٔ ۱۴۰۰ تا ۱۴۰۱ نشان می‌دهد. افزایش نرخ ارز، تغییرات اونس و تفاوت قیمت بازار با ارزش طلای سکه می‌توانند هم‌زمان در قیمت اثر بگذارند؛ برای نسبت‌دادن عدد مشخص به هرکدام باید دادهٔ همان روزها و محاسبهٔ مستقل در دست باشد.

۱۴۰۳؛ ادامهٔ افزایش در همان معیار مقایسه

نقطهٔ ۲۴ مهر ۱۴۰۳ حدود ۵۱٫۱۹ میلیون تومان است و نسبت به مهر ۱۴۰۲، ۸۰٫۳ درصد افزایش دارد. این رقم به معنی آن نیست که قیمت در تمام روزهای سال با همین شیب حرکت کرده است. افت‌وخیز روزانه و تغییر حباب ممکن است در میانهٔ مسیر شدت متفاوتی داشته باشند؛ نرخ پایانی هم‌تاریخ فقط نتیجهٔ مقایسهٔ ابتدا و انتهای فاصله را نشان می‌دهد.

۱۴۰۴؛ عبور از ۱۱۴ میلیون تومان در نقطهٔ مهر

قیمت مهر ۱۴۰۴ به ۱۱۴٫۲۱ میلیون تومان رسید؛ بیش از دو برابر نرخ مهر ۱۴۰۳ و ۱۲۳٫۱ درصد بالاتر از آن. در سطح جهانی نیز گزارش شورای جهانی طلا از افزایش ۲۶ درصدی قیمت طلا به دلار در نیمهٔ نخست ۲۰۲۵ خبر می‌دهد و به نقش ریسک‌های تجاری و ژئوپولیتیکی، دلار و نرخ‌های بهره در تقاضای جهانی اشاره می‌کند. نرخ سکه در ایران علاوه بر این عوامل، از بازار ارز داخلی و حباب سکه هم اثر می‌پذیرد؛ بنابراین رشد جهانی را نباید با درصد رشد ریالی سکه یکی دانست.

۱۴۰۵؛ نرخ مهر ۲۶۹٫۹۲ میلیون تومان، نه نتیجهٔ کامل سال

آخرین نقطهٔ قابل مقایسه در این مقاله، قیمت پایانی ۲۳ مهر ۱۴۰۵ است: ۲۶۹٫۹۲ میلیون تومان. این مقدار نسبت به ۲۳ مهر ۱۴۰۴ حدود ۱۳۶٫۳ درصد رشد دارد و تقریباً ۲۴۹ برابر نرخ ۲۴ مهر ۱۳۹۵ است. سال ۱۴۰۵ هنوز در این نقطه کامل نشده؛ پس عدد را نباید به‌عنوان بازده نهایی سال یا پیش‌بینی ادامهٔ آن خواند.

چهار عامل اصلی قیمت سکه را تغییر می‌دهند؟

قیمت سکهٔ امامی یک متغیر مستقل از بازار طلا و ارز نیست. برای توضیح حرکت آن باید ارزش طلای به‌کاررفته در سکه را از قیمت معاملاتی بازار جدا کرد. به شکل مفهومی، قیمت بازار از ارزش طلای سکه به‌علاوهٔ هزینه‌ها و صرف یا تخفیف بازار تشکیل می‌شود؛ بخش اضافه‌ای که به فاصلهٔ قیمت معامله‌شده با ارزش برآوردی طلا مربوط است، در بحث روزمره معمولاً با عنوان حباب شناخته می‌شود. چون روش محاسبهٔ ارزش ذاتی می‌تواند بین منابع تفاوت کند، درصد حباب منتشرشده هم ممکن است یکسان نباشد.

اونس جهانی و قیمت طلا به دلار

تغییر قیمت جهانی طلا یکی از ورودی‌های ارزش طلای سکه است. عواملی مثل نرخ بهرهٔ واقعی، قدرت دلار، خرید بانک‌های مرکزی و نااطمینانی اقتصادی می‌توانند تقاضای جهانی طلا را جابه‌جا کنند. شورای جهانی طلا این عوامل را در تحلیل روند جهانی بررسی می‌کند؛ با این حال، یک گزارش جهانی به‌تنهایی میزان اثر هر عامل بر قیمت سکه در ایران را اندازه نمی‌گیرد.

نرخ ارز در بازار داخلی

وقتی بهای طلا با دلار سنجیده می‌شود، تغییر نرخ تبدیل ارز بر ارزش ریالی طلا اثر می‌گذارد. ممکن است اونس جهانی ثابت بماند اما نرخ ارز داخلی بالا برود؛ در آن صورت قیمت ریالی طلا و ارزش طلای سکه می‌تواند افزایش یابد. اگر جهت حرکت اونس و ارز مخالف هم باشد، اثر نهایی به اندازهٔ هر تغییر و بازهٔ زمانی وابسته است.

حباب سکه و انتظارات بازار

قیمت معامله‌شده همیشه دقیقاً برابر با ارزش محتوای طلای سکه نیست. تقاضای بیشتر برای سکه، محدودیت عرضه، نگرانی از آینده یا انتظار افزایش قیمت ممکن است فاصلهٔ بازار از ارزش ذاتی را بزرگ‌تر کند؛ افزایش عرضه یا افت تقاضا هم می‌تواند این فاصله را کم کند. در نتیجه، دو دوره با رشد مشابه طلا ممکن است برای سکه بازده یکسانی نداشته باشند. اگر بخواهید تفاوت این فاصله را دقیق‌تر بسنجید، میزان حباب سکه را کنار قیمت بازار و بر مبنای فرمول واحد بررسی کنید.

عرضه، ضرب و شیوهٔ معامله

سیاست‌های عرضه و حراج، دسترسی خریداران به سکه و شرایط خریدوفروش می‌توانند بر تعادل بازار اثر بگذارند. این عامل را باید جدا از قیمت جهانی طلا و ارز دنبال کرد؛ برای نمونه، اعلام عرضهٔ سکه ممکن است انتظارات را تغییر دهد، اما اثر واقعی آن به حجم عرضه، زمان توزیع و میزان تقاضا وابسته است. همچنین طرح و نوع سکه را هنگام مقایسه عوض نکنید؛ تفاوت سکهٔ امامی و بهار آزادی در نام، سال ضرب و قیمت بازار می‌تواند مقایسهٔ دو ردیف را به‌هم بزند.

نمودار ده‌ساله چه چیزی را نشان می‌دهد و چه چیزی را نه؟

نمودار و جدول سه نکتهٔ قابل استفاده دارند. اول اینکه رشد ده‌ساله در نرخ اسمی بسیار بزرگ بوده است. دوم اینکه این رشد در طول مسیر یکنواخت نبوده و نقاط سالانهٔ ۱۳۹۸ و ۱۴۰۰ افت را نشان می‌دهند. سوم اینکه جهش‌های بزرگ معمولاً فاصلهٔ چندبرابری میان نقاط می‌سازند؛ به همین دلیل محور لگاریتمی انتخاب شد تا تغییر نسبی دیده شود.

در مقابل، این نمودار نمی‌گوید پایین‌ترین قیمت هر سال چه زمانی بوده، خریدار دقیقاً چه مبلغی سود کرده یا در آینده چه اتفاقی می‌افتد. برای محاسبهٔ بازده واقعی، قیمت خرید و فروش قابل اجرا، اختلاف قیمت خریدوفروش، هزینهٔ نگهداری، زمان معامله و تورم باید در نظر گرفته شوند. نمودار هم پیش‌بینی نیست؛ فقط تاریخچهٔ دو نقطهٔ قابل مقایسه در هر فاصلهٔ تقریباً یک‌ساله است.

برای مشاهدهٔ نوسان کامل هر سال، داده‌های روزانهٔ آرشیو را در بازهٔ دلخواه بررسی کنید. میانگین سالانه برای پاسخ به «قیمت متوسط در سال چقدر بود؟» مناسب‌تر است؛ قیمت ابتدا و انتهای سال برای سنجش بازده نقطه‌به‌نقطه کاربرد دارد؛ و کمینه و بیشینه برای نمایش دامنهٔ نوسان استفاده می‌شوند. این شاخص‌ها را نباید در یک ستون یا محاسبه با هم جایگزین کرد.

رشد اسمی سکه با سود واقعی چه تفاوتی دارد؟

افزایش از ۱٫۰۸ میلیون به ۲۶۹٫۹۲ میلیون تومان به‌صورت اسمی حدود ۲۴۹ برابر است. این نسبت، ارزش پولی یک قطعه را در دو تاریخ مقایسه می‌کند؛ اما قدرت خرید همان پول در دو زمان را تعدیل نمی‌کند. اگر تورم را کنار بگذاریم، ممکن است رشد عددی را به‌اشتباه معادل افزایش ثروت واقعی بدانیم.

حتی برای کسی که واقعاً در تاریخ اول سکه خریده، نسبت جدول بازده نهایی دقیق نیست: ممکن است نرخ خرید با نرخ پایانی تفاوت داشته باشد، هنگام فروش فاصلهٔ خریدوفروش پرداخت شود، یا حباب در زمان خرید و فروش یکسان نباشد. پس عدد ۲۴۹ برابر، مقایسهٔ قیمت بازار است، نه وعدهٔ سود یا نتیجهٔ قطعی برای هر سرمایه‌گذار. برای مقایسهٔ منصفانه با دارایی‌های دیگر، باید تاریخ ورود و خروج و واحد سنجش را یکسان انتخاب کرد.