بازده تاریخی طلا؛ اگر ۱۰ سال پیش طلا می‌خریدی چقدر می‌شد؟

این سوال را زیاد می‌شنویم: «اگر ده سال پیش طلا می‌خریدم الان چقدر داشتم؟» جواب یک عدد ساده نیست، چون سه نیرو همزمان روی آن اثر گذاشته‌اند: قیمت جهانی طلا، افت ارزش ریال و رفتار خودِ بازار داخلی. در این مقاله با داده‌های واقعی و منبع‌دار این سه نیرو را از هم جدا می‌کنیم و عدد واقعیِ بازدهی طلای آب‌شده در یک دهه را نشان می‌دهیم.

برای نوشتن این مقاله، آرشیو قیمتی طلای ۱۸ عیار و نرخ دلار آزاد را از مرداد ۱۳۹۵ تا امروز، یعنی ۱۲۰ ماه پیاپی، مرور کردیم تا عدد نهایی حدسی نباشد و روی داده‌های واقعیِ منتشرشده بنا شود. نتیجه، هم یک عدد نهایی است و هم توضیح اینکه این عدد از کجا آمده.

اگر ۱۰ سال پیش (مرداد ۱۳۹۵) طلا می‌خریدید، الان چقدر داشتید؟

هر گرم طلای آب‌شدهٔ ۱۸ عیار در مرداد ۱۳۹۵ حدود ۹۰ تا ۱۱۰ هزار تومان بود؛ همان گرم امروز (مرداد ۱۴۰۵) حدود ۱۸ میلیون تومان معامله می‌شود. یعنی رشدی نزدیک به ۱۷۰ برابر ظرف یک دهه.

این عدد را به‌عنوان مثال روی یک سرمایه‌گذاری واقعی ببینید. کسی که در مرداد ۱۳۹۵ یک میلیون تومان صرف خرید طلای آب‌شده کرده بود، حدود ۹ تا ۱۱ گرم طلا خریداری کرده بود. همان مقدار طلا امروز، با نرخ حدود ۱۸ میلیون تومان برای هر گرم، چیزی حدود ۱۶۰ تا ۲۰۰ میلیون تومان ارزش دارد؛ یعنی سرمایهٔ اولیه بدون هیچ خرید یا فروش اضافه، بیش از ۱۶۰ برابر شده است.

نکتهٔ مهم این‌جاست که این بازدهی فقط از رشد قیمت طلا نیامده؛ بخش بزرگش از افت ارزش ریال است. در بخش‌های بعدی این مقاله، این دو عامل را از هم جدا می‌کنیم تا بفهمیم واقعاً چقدرش «طلا» بوده و چقدرش «ریال».

جدول قیمت طلای آب‌شده در یک دهه؛ از ۱۳۹۵ تا امروز

مسیر این رشد یکنواخت نبوده است؛ در میانهٔ راه، بازار طلا هم اصلاح قیمتی داشته و هم دوره‌های رکود چندماهه. کسی که دقیقاً در یک نقطهٔ اوج خریده باشد، ممکن است ماه‌ها منتظر مانده باشد تا سرمایه‌اش دوباره رشد کند؛ اما در نمای ده‌ساله، جهتِ کلی رو به بالا بوده است.

هر کدام از این جهش‌ها دلیل مشخصی داشته. جهش ۱۳۹۷ همزمان با خروج آمریکا از برجام و شروع دوباره تحریم‌ها رخ داد و نرخ دلار را در چند ماه چند برابر کرد. رکود نسبیِ ۱۳۹۹ با شیوع کرونا و افت موقت تقاضای جهانیِ طلا همراه بود. شتاب دوبارهٔ ۱۴۰۲ و ۱۴۰۳ هم نتیجهٔ ترکیب تورم داخلیِ بالا، تنش‌های ژئوپلیتیک منطقه‌ای و رشد قیمت جهانی اونس بود که هر سه هم‌زمان فشار صعودی وارد کردند.

برای دیدن قیمت لحظه‌ایِ امروز و مقایسهٔ آن با این روند تاریخی، می‌توانید از قیمت طلای آب شده در طلانو استفاده کنید؛ این صفحه هر روز به‌روزرسانی می‌شود و مبنای محاسبات بالا هم همین سری قیمتی است.

چرا بازدهی طلای داخلی این‌قدر بالاست؟ سه عامل اصلی

قیمت طلای داخلی حاصل ترکیب دو نیرو است: تغییرات قیمت جهانی طلا (که با دلار سنجیده می‌شود) و افت ارزش ریال در برابر دلار. وقتی هر دو نیرو هم‌جهت باشند، مثل یک دهه‌ای که پشت سر گذاشتیم، رشد ریالی طلا از رشد دلاریِ آن بسیار جلو می‌زند.

عامل اول، قیمت جهانی طلا (اونس) است. اونس طلا در سال ۲۰۱۶ حدود ۱٬۱۰۰ تا ۱٬۳۰۰ دلار معامله می‌شد و امروز از مرز ۴٬۰۰۰ دلار عبور کرده؛ یعنی در واحد دلار، طلا حدود سه تا سه‌ونیم برابر شده. این عدد به‌تنهایی توضیح‌دهندهٔ رشد ۱۷۰ برابریِ ریالی نیست.

عامل دوم و پررنگ‌تر، نرخ دلار است. میانگین دلار آزاد از حدود ۳٬۶۰۰ تومان در ۱۳۹۵ به بیش از ۹۰ هزار تومان در ۱۴۰۴ رسیده؛ رشدی نزدیک به ۲۶ برابر. وقتی این عدد در رشد سه‌ونیم‌برابریِ اونس ضرب می‌شود، به عددی نزدیک به همان رشد واقعی طلای داخلی می‌رسیم. عامل سوم هم حباب و تقاضای داخلی است که در دورهٔ شوک‌های ارزی، قیمت را برای چند هفته حتی بیشتر از این ترکیب هم بالا می‌برد.

اگر به‌جای طلا، همان پول را دلار نگه می‌داشتید چه می‌شد؟

همان یک میلیون تومانِ ۱۳۹۵، اگر در ۱۳۹۵ به دلار تبدیل می‌شد (حدود ۲۷۸ دلار با نرخ ۳٬۶۰۰ تومان) و امروز دوباره به تومان برمی‌گشت، حدود ۲۵ تا ۲۶ میلیون تومان ارزش داشت؛ یعنی رشدی نزدیک به ۲۶ برابر، در برابر رشد نزدیک به ۱۷۰ برابریِ طلا.

این مقایسه نشان می‌دهد چرا طلا در بازار ایران معمولاً از دلار نقدی هم عملکرد بهتری داشته: دلار فقط افت ریال را پوشش می‌دهد، اما طلا هم افت ریال را پوشش می‌دهد و هم از رشد جهانی خودش سود می‌برد. برای دیدن نمونهٔ کامل‌تری از این مقایسه در کنار بورس و سایر بازارها، بهترین سرمایه‌گذاری در ایران را هم بخوانید.

طلای آب‌شده در برابر سکهٔ بهار آزادی در یک دهه

سکهٔ تمام بهار آزادی هم از همان دو نیرو (اونس جهانی و نرخ دلار) اثر می‌گیرد، اما یک لایهٔ اضافه هم دارد: حباب سکه که بسته به عرضهٔ ضرب سکه و تقاضای فصلی نوسان می‌کند. طبق میانگین سالانهٔ قیمت، سکه از حدود ۱٫۱۷ میلیون تومان در ۱۳۹۵ به بیش از ۱۰۰ میلیون تومان در ۱۴۰۴ رسیده؛ رشدی در همان محدودهٔ طلای آب‌شده، اما با نوسان بیشتر.

تفاوت عملی برای سرمایه‌گذار این است که سکه گاهی با حباب مثبت معامله می‌شود (بالاتر از ارزش طلای خالص داخلش) و گاهی با حباب منفی، به‌خصوص در فصل‌های اوج تقاضا مثل پیش از ازدواج یا نوروز. طلای آب‌شده این لایهٔ اضافه را ندارد و قیمتش مستقیم‌تر دنبال‌کنندهٔ اونس و دلار است؛ به همین دلیل برای کسی که فقط دنبال حفظ ارزش خالص طلاست، معمولاً گزینهٔ ساده‌تر و قابل‌پیش‌بینی‌تری است. مقایسهٔ کامل‌تر انواع دارایی طلا را در انواع طلا برای سرمایه‌گذاری می‌توانید ببینید.

آیا این بازدهی تضمینی برای آینده هم هست؟

نه. بازدهی یک دههٔ گذشته نتیجهٔ شرایط خاص همان دهه بود، به‌ویژه شوک‌های ارزی پیاپی. هیچ تضمینی نیست که دهه بعدی همین الگو تکرار شود؛ هم دلار می‌تواند رشد کندتری داشته باشد و هم اونس جهانی می‌تواند وارد یک دورهٔ رکود چندساله شود.

در همین بازهٔ ده‌ساله هم بازار طلا چند بار ماه‌ها راکد ماند یا اصلاح قیمتی خورد، پیش از آنکه دوباره رشد کند. کسی که با نگاه یک تا دوساله وارد شده باشد، ممکن است در برخی بازه‌ها زیان دیده باشد؛ این بازدهیِ ۱۷۰ برابری فقط با افق ده‌ساله ظاهر می‌شود، نه در هر بازهٔ کوتاه‌مدت. رابطهٔ دقیق‌تر تورم و رشد قیمت طلا را در رابطهٔ تورم و قیمت طلا باز کرده‌ایم.

نکتهٔ دیگر این است که رشد آینده به دو متغیر کاملاً متفاوت از گذشته وابسته است. اگر روزی نرخ تورم داخلی کنترل شود و ثبات نسبی به بازار ارز برگردد، بخش بزرگی از این رشد ریالی که از افت پول ملی می‌آمد، دیگر تکرار نخواهد شد؛ حتی اگر اونس جهانی همچنان رشد کند. به همین دلیل هر عدد بازدهیِ گذشته باید همراه با این دو پیش‌فرض خوانده شود، نه به‌تنهایی.

نتیجهٔ عملی این است که بازدهی گذشته را باید به‌عنوان یک واقعیت تاریخی خواند، نه یک وعده. تصمیم خرید امروز باید بر اساس افق زمانی و نیاز نقدینگی خودتان باشد، نه صرفاً چون طلا در ده سال قبل رشد کرده است.

پس با این عدد، امروز باید طلا بخریم؟

این مقاله برای نشان‌دادن سازوکار بازدهی گذشته نوشته شده، نه برای پیشنهاد خرید امروز. تصمیم خرید به بودجه، افق زمانی و هدف شما (حفظ ارزش، تشکیل جهیزیه، پس‌انداز میان‌مدت) بستگی دارد که در هر مورد جواب متفاوتی دارد.

آنچه از این عدد ده‌ساله می‌توان گرفت، یک درس ساختاری است: در اقتصادی که ارزش پول ملی افت مداوم دارد، دارایی‌ای که هم‌زمان با بازار جهانی و هم با نرخ ارز همبستگی دارد (مثل طلا)، در افق بلندمدت معمولاً از نگهداری نقد بهتر عمل کرده. این جمله دربارهٔ کل بازار است، نه دربارهٔ یک تاریخ خرید مشخص؛ زمان‌بندی دقیق ورود همچنان می‌تواند نتیجهٔ کوتاه‌مدت شما را عوض کند. اگر می‌خواهید با بودجهٔ مشخصی این تصمیم را عملی کنید، راهنمای خرید طلا با ۲۰ میلیون تومان نقطهٔ شروع خوبی است.

برای پیگیری قیمت لحظه‌ای و تصمیم‌گیری دربارهٔ زمان خرید، صفحهٔ قیمت طلای آب‌شدهٔ طلانو (که در بخش قبل معرفی شد) هر روز به‌روزرسانی می‌شود.